Institut za noviju istoriju Srbije iz Beograda je objavio novi broj (1/2026) časopisa "Tokovi istorije".

U novom broju su u posebnom književno-istorijskom tematu objavljeni radovi o djelovanju i stvaralaštvu Ervina Šinka, jugoslavenskog pisca mađarskog porijekla, pisca romana Optimisti i prijatelja Miroslava Krleže.

Posebno skrećemo pažnju na rad Nikole Ožegovića o banjalučkom biskupu Alfredu Pihleru, koji je na taj položaj imenovan 1959. godine. Inače, Alfreed Pihler je rođen 1913. na Oštrelju, u župi Bosanski Petrovac. Svećenikom je postao 1937, a poslije Drugog svjetskog rata proveo je deset mjeseci u logoru Bosanski Aleksandrovac. Zbog neprijateljske propagande zatvoren je 1952. i proveo dvije godine u zatvoru u Crnoj kući u Banjoj Luci i i Vareš Majdanu, da bi 1959. imenovan banjalučkim biskupom.

Autor u ovom članu naglašava pozitivnu ulogu koju je Pihler kao svećenik imao tokom Drugog svjetskog rata u spašavanju Srba, sprječavanju rušenja pravoslavnih crkava i slično, ali je akcenat na vremenu njegovog upravljanja banjalučkom biskupijom od 1959. do odlaska u penziju 1989. godina, kada ga je na položaju banjalučkog biskupa naslijedio Franjo Komarica. Autor zaključuje kako je Pihler bio atipičan biskup, koji se još kao svećenik u Drugom svjetskom ratu zalagao za Srbe, poslije rata je tražio javni oprost od Srba za zločine počinjene nad njima tokom Drugog svjetskog rata, pa su ga neki čak smatrali srbofilom.

Ukazujemo i na članak Ljubice Slavković u kojem se analizira institucionalni proces odlučivanja i realizacije izgradnje Sava centra (I i II faza) kao reprezentativnog poduhvata iniciranog na najvišem saveznom nivou u kontekstu priprema za Beogradski sastanak KEBS-a 1977. godine. Rezultati ovoga članka doprinose razumijevanju odnosa političke moći, regulative i institucionalnih praksi u domenu odlučivanja o prostornom razvoju.

Slobodan Selinić piše članak o tome kako je vlast u Srbiji, u okviru napada na Memorandum SANU, pokušala početkom 1987. da objavljivanjem u Politici veoma uvredljivog teksta „Vojko i Savle” diskredituje generala Gojka Nikoliša, jednog od akademika koji su branili Memorandum i kako je taj tekst iskorišćen u kasnijem obračunu unutar rukovodstva Saveza komunista Srbije posle Osme sednice CK SKS.

Miloš Ćipranić piše o portugalskom književniku Žoze Saramagu (1922–2010), koji je pisao i govorio o ratovima devedesetih na prostoru SFR Jugoslavije. Analiziraju se njegove dnevničke bilješke, ali i javni istupi. Ovaj članak prati Saramagove zapise o ratu u Bosni i Hercegovini u dnevnicima Sveske sa Lansarotea, njegova razmišljanja o budućnosti Portugalije spram sudbine Jugoslavije, pojavljivanje njegovih djela na južnoslovenskim jezicima i osvrće se na njegov intervju za list Politika. Takođe, posebna pažnja je posvećena stavovima prema NATO bombardiranju SR Jugoslavije i Slobodanu Miloševiću, koje je ovaj izrazito lijevo orijentirani i angažirani intelektualac iznosio kao aktuelni laureat Nobelove nagrade za književnost.

Tu su i članci o bankarskom sistemu SFRJ 1965/66. godine, poseti Miloša Minića Grčkoj 1974. godine, historijskoj pozadini filma "Lepa sela lepo gore", kao i rad o matematičkoj projekciji i analizi demografskih podataka u Jugoslaviji.

Cjelovit broj je dostupan na stranici časopisa: https://tokovi.istorije.rs/lat/arhiva/5/2026/04/28/12026.html.