Hapšenje fra Josipa Zvonimira Bošnjakovića

Hapšenje fra Josipa Zvonimira Bošnjakovića

Udruženje za modernu historiju je ovih dana objavilo knjigu „Tuzlanski procesi 70-ih godina XX stoljeća“, autora Kadrije Hodžića. Naš portal će u narednih nekoliko nastavaka objaviti dijelove ove studije.

Naizgled dva potpuno različita procesa sa radikalno suprotnim ideološkim ishodištima aktera – prvi uvriježeni komunisti, nekadašnji Titovi partizani, drugi katolički duhovnici, teološki antagonizirani prema ateističkom Titovom sistemu. Pa ipak, ove dvije skupine imaju izvjesne personalne i oficijelne povezanosti. Fra Josip je bio u političkoj milosti Pašage Mandžića koji mu je dozvolio gradnju crkve, Josipova stradanja počinju istovremeno s političkim padom Mandžića. Fra Josip je politički procesuiran od iste političke garniture i u dijelu Presude osuđen na robijanje po istom osnovu kao i šest aktera „tuzlanske grupe“, po članu 118 tadašnjeg Krivičnog zakona za „neprijateljsku propagandu.“

Fra Josip Zvonimir Bošnjaković (1929-2021) je bio više od pola stoljeća jedan od pastoralnih, katehetskih, karitativno i graditeljski najposvećenijih tuzlanskih svećenika. Nepoćudan i proskribiran od komunističkih vlasti. Rodom iz Tuzle (Solana, Kreka), osnovnu školu pohađao u Klosteru časnih sestara, a realnu gimnaziju u Tuzli i Visokom, Teološki fakultet u Sarajevu završio 1954, a za svećenika zaređen u Sarajevu 1953. godine. Njegov otac je istjeran iz stana zbog simpatisanja Alojzija Stepinca.

Izdašno je pisao o likvidacijama katoličkih svećenika u tuzlanskom kraju. Bio je župni vikar u Zenici, Tuzli, Kraljevoj Sutjesci i Varešu, a od 1965-1967. godine djelovao u njemačkim župama (Düsseldorf, Kätwich, Altenbochum i druge).

Iako komunisti nisu bili naklonjeni vjerskim zajednicama, pri čemu su naročitu nemilost od strane vlasti doživljavali Katolička crkva i sveštenici, pravovjerni komunist Pašaga Mandžić uspostavlja za to vrijeme prilično korektne odnose sa određenim katoličkim krugovima. Naročito sa profesorom i direktorom franjevačke gimnazije u Visokom, dr. fra Rastislavom Drljićem (1900-1976), s kojim se sastajao od 1944, godinu prije Titovih prvih susreta sa delegacijom hrvatskog katoličkog svećenstva, koju je predvodio biskup Franjo Salis Seewis, a koju je Tito uvjeravao da treba imati više samostalnosti u odnosu na vrhovnu rimsku istancu. Dalje konekcije Mandžića sa fra Rastislavom - koji se kao „širokogrudna osoba“ nije obazirao „na granice što ih postavljaju nacije, vjeroispovijesti iideologije“ - proizlazile su iz političkog konteksta i datiraju od vremena kada je fra Josip Markešić 1949. godine sa svojom bosanskom delegacijom u čijoj je pratnji bio i fra Rastislav, na poluslužbenoj audijenci kod Tita uspio da „isposluje skromnu i relativno ali jedinu ostvarivu i, pokazaće se, transhistorijsku važnu slobodu vjere i života.“ Taj posjet je, po nedavnoj izjavi fra Drage Bojića, označio početak boljih odnosa između franjevačke provincije Bosne Srebrene i ondašnje vlasti.

O svom odnosu s Mandžićem, svjedoči sam fra Josip Zvonimir Bošnjaković, koji će kasnije zapisati da je Mandžić imao razumijevanje i naklonost za njegove ideje o gradnji crkve u zaseoku Šikara (mjesto Lipnica kod Tuzle). Veza gvardijana fra Josipa Zvonima Bošnjakovića i moćnog komuniste Pašage Mandžića je uspostavljena na kraju 1969. godine. Fra Josip je izgarao u želji da dobije građevinsku dozvolu za izgradnju crkve u Šikari, ali mu to nikako nije polazilo za rukom. Sjetio se svog prijatelja fra Rastislava Drljića u Visokom i telefonom ga zamolio da ugovori sastanak sa Mandžićem, koji je tada još uvijek imao politički utjecaj u Tuzli. Prisjeća se da prvo što ga je, nakon pozdrava, fra Rastislav pitao bilo: „Kako mi je Murat?“ (Murat je bilo partizansko ime Pašage Mandžića). Sastanak je dogovoren, fra Rastislav je zajedno sa fra Josipom posjetio Mandžića u njegovom kabinetu u Opštinskom komitetu SK Tuzla. Fra Josip će kasnije zapisati izuzetno pozitivne utiske sa tog sastanka:

„Mandžić nas je dočekao pred vratima zgrade tuzlanskog Komiteta. Fra Rastislav Drljić i Pašaga Mandžić su se prijateljski pozdravili i poljubili. Pozdravljajući se s Mandžićem, rekoh mu: 'Ja sam onaj mladomisnik, kojemu je bila zabranjena mlada misa u Tuzli i čije su roditelje tuzlanske vlasti deložirale iz stana.' On mi na to dosta velikokodušno odgovori: 'Fra Bošnjakoviću, odsad što god Vam treba, obratite se meni i sve ćemo probleme riješiti!' Potrebna mi je dozvola za izgradnju crkve u Šikari – nadodoh žurno.“

Mandžić je intervenisao u Zavodu za izgradnju, a fra Bošnjakoviću kome je promtno izdata dozvola zapisuje: „Nakon prikupljene dokumentacije, zahvaljujući upravo Pašagi, ubrzo dobih, na opće čuđenje mnogih, građevinsku dozvolu za izgradnjucrkve u tom mjestu.“ Omogućavanje gradnje crkve sv. Franje Asiškoga u Šikari, čijim su temeljima udarenim u jesen 1971. godine prisustvovali i lipnički imami, bila je jedna od posljednjih intervencija koju je Mandžić učinio u svom gradu Tuzla. Uz prethodna djelovanja - neslaganja i sukobe u koje je Mandžić upadao sa svojom Partijom – biće to dodatni razlog da Partija otpočne otvoreni sukob s Mandžićem. Šikarska crkva je prva velika crkva koja se počinjala graditi u Bosni i Hercegovini, a u Tuzli se još obnavljala i lipnička kapela. Ovi crkveni graditeljski poduhvati padaju baš u vrijeme hrvatskog proljeća, uz to provodi ih fra Josip Zvonimir Bošnjaković, koji je već pod prismotrom državne bezbjednosti, što su bili dovoljni razlozi da se Opštinski komitet SK pozabavi ovim slučajem.

Sa Osmom sjednicom Opštinskog komiteta SK Tuzla od januara 1971. godine, Mandžić pada u nemilost svojih partijskih drugova, čime započinje njegovo izopćavanje iz javnog života. Bez Mandžićeve zaštite, fra Josip Bošnjaković istovremeno dospijeva u političku nemilost nove garniture Opštinskog komiteta uspostavljene nakon mandata Seada Babovića, političkog sekretara Opštinskog komiteta u prethodnom sazivu. Započete gradnje se otežavaju, a fra Josip se stavlja pod prismotru Službe državne bezbjednosti i nakon jednog iznenadnog pretresa prostorija samostana biva uhapšen. Fra Josip Zvonomir Bošnjaković o tome nedvosmisleno svjedoči: „Nepovoljna je okolnost po mene bila u činjenici da je s političke pozornice sve više potiskivan, dok konačno nije i zauvijek uklonjen Pašaga Mandžić.“ Fra Bošnjaković bilježi ove za njega nepovoljne činjenice, jasno stavljajući do znanja do kakvog zaokreta prema njegovoj pastoralnoj službi dolazi promjenom političkog kursa dolaskom Esada Horozića Erozija za političkog sekretara Opštinskog komiteta SK Tuzla, kome je „smetala popustljivost“ Mandžića prema fra Josipu:

„Za moga suđenja, za sekretara Komiteta u Tuzli i uopće na čelo tuzlanskih komunista i političke vlasti doći će Esad Horozić zvani Erozija, s kojim sam pohađao gimnaziju i koji je bio čestim gostom moje obitelji, ali kojemu je smetala Mandžićeva popustljivost ili naklonost prema meni glede nove crkve u Šikari.“

Kao što će se Pašagi Mandžiću i „njegovoj „tuzlanskoj grupi“ montirati dokazi o muslimanskom nacionalizmu, tako će fra Josip biti uvučen u optužbe o veličanju Hrvatstva i povezanost sa ustaškom emigracijom u inostranstvu, koje će ga ubrzo odvesti pred Okružni sud u Tuzli. Prije samog hapšenja oduzima mu se pasoš, kojeg dobiva tek nakon dvadeset godina, a počinje se i sa pronalaženjem valjanih dokaza za njegovo pritvaranje. Uhapšen je 1972. godine i s lancima na rukama priveden u tuzlanski „Štok“. Po sadašnjem svjedočenju, optužba mu nikada nije predočena, čak ni u današnje vrijeme (2008) kad mu je molba za kompletan uvid u dosje odbijena. U procesu policijskog isljeđivanja i suđenja na Okružnom sudu u Tuzli temeljem posjedovanja emigrantskog časopisa „Danica“ (izdavanog u Čikagu) spočitivana mu je saradnja sa neprijateljskom emigracijom. Osuđen je na tri, a odležao dvije i po godine robije u tuzlanskom „Štoku“ i Zenici. Po izlasku iz zatvora (1974) postavljen za župnika u Ulicama kod Brčkog i ponovo 1982. godine za gvardijana u Tuzli, gdje je ostao do 1992. godine, kada odlazi u Zagreb. Sve do 1991. godine, kako je zabilježeno u Djelovodniku šefova UDBE, neprestano praćen i operativno obrađivan. Pred rat u devedesetim godinama zajedno sa islamskim i pravoslavnim sveštenstvom djelovao na mirnodopskim aktivnostima u Tuzli.Svoja stradanja opisao u knjigama Svjedok jednog vremena (Zagreb, 2006) i Istrpljena vremena (Zagreb, 2013). Sve do smrti (2021) bio je aktivni pastoralac u Franjevačkom samostanu u Tuzli.

Knjigu „Tuzlanski procesi 70-ih godina XX stoljeća“ autora Kadrije Hodžića možete kupiti u Udruženju za modernu historiju, slanjem e-maila na umhissarajevo@gmail.com

KADRIJA HODŽIĆ

12.10.2021

Komentari

Samo registrovani korisnici mogu komentarisati. Prijavi se!

Nema komentara.