"Tuzlanska grupa" - Ahmet Delibegović je 1975. pritvoren u istu sobu u kojoj su ga 1941. godini mučili gestapovci

"Tuzlanska grupa" - Ahmet Delibegović je 1975. pritvoren u istu sobu u kojoj su ga 1941. godini mučili gestapovci

Udruženje za modernu historiju je ovih dana objavilo knjigu „Tuzlanski procesi 70-ih godina XX stoljeća“, autora Kadrije Hodžića. Naš portal će u narednih nekoliko nastavaka objaviti dijelove ove studije.

U „Tuzlansku grupu“ je uvršten i Ahmet Delibegović (1921-1997).

Ahmet Delibegović je svoju revolucionarnu aktivnost započeo kao predratni napredni omladinac i skojevac. Nalazio se u krugu najaktivnijih pripadnika SKOJ-a u Tuzlanskoj gimnaziji. Aktivni je sudionik ilegalnog Savjetovanja SKOJ-a za tuzlansku oblast u ljeto 1939. godine. U okupiranoj Tuzli postaje članom prvog Mjesnog komiteta SKOJ-a, formiranog u jesen 1941. godine, a u koji će početkom 1942. godine ući i njegov dvije godine mlađi brat, gimnazijalac, Vehid Delibegović Roki. Na početku 1943. godine Vehid je postavljen za sekretara Mjesnog komiteta SKOJ-a, učestvujući u skojevskom aktivu kurira sa zadatkom prikupljanja opskrbe i organizovanje kanala za prebacivanje ilegalaca u partizanske redove (između ostalih Roki je u dramatičnoj akciji iz Tuzle izveo legendarnog Vladimira Perića Valtera), a pred kraj iste godine Roki postaje politički komesar Drugog bataljona Tuzlanskog partizanskog odreda.

U pripovjesti iz svoje mladosti Vera Mujbegović, poznata historičarka revolucije, navodi da je Ahmet Delibegović kao maturant gimnazije neposredno pred rat prednjačio u kulturnom djelovanju tuzlanske antifašističke omladine. Kreirao je programe sa pjesmama i recitacijama izvođene na izletima, sa obaveznim „Vrapcem“, čiji je autor bio sam Ahmet, a koji je služio da se mnogi akteri događaja, u nekoj šaljivoj formi spomenu. Prisjećajući se jednog izleta tuzlanske antifašističke omladine, u ljeto 1940. godine, Vera Mujbegović opisuje svoj emotivni doživljaj mladog Delibegovića kroz stihove njegovog „Vrapca.“ Za jednu od Delibegovićevih pjesmica Vera piše „...na pitanje 'ko pjeva koju pjesmu' pomenuo je moje ime i rekao: „A Vera pjeva: 'Visok pendžer, a ja cura mala.' Na moje zaprepašćenje i čuđenje, postidila sam se, ali bilo mi je prijatno da me se Ahmo sjetio, iako sam još bila u dječijem uzrastu.“

Ahmet Delibegović je učesnik NOP-a zajedno sa svojom braćom Asimom i Vehidom, Asim će kasnije poginuti u partizanskim jedinicama, a kao izraz bratske ljubavi, Ahmed će svom sinu nadjenuti ovo ime. U njihovoj porodičnoj kući su se još u predratnom vremenu održavali sastanci SKOJ-a i štampali propagandni komunistički materijali, a tokom rata u ovoj kući se kriju partizanski kuriri-ilegalci, koji drže vezu mjesnog komiteta i partizanskih jedinica. Kao skojevca, Ahmeta Delibegoviće je 29. decembra 1941. godine uhapsio njemački Gestapo u Tuzli. Nakon desetak dana u tuzlanskom zatvoru „Štoku“, sagrađenom u austrougarsko doba, u kojem i pored teškog mučenja nije odao svoje drugove, odveden je u sabirni logor u Kreki i za malo izbjegao da bude odveden u koncentracioni logor u Jasenovac. U prisjećanjima prvoborca Momčila Peleša, Ahmet Delibegović se ovim činom hrabrog držanja u „Štoku“ svrstao rame uz rame sa Enverom Šiljkom, Mahmutom Bušatlijom, Raifom Mujezinovićem, Zorom Holovac i drugima, čiji su primjeri „nadahnjivali tuzlanske skojevce.“

Sredinom 1942. godine, zbog strogog nadzora ustaških vlasti ne uspijeva da se prebaci u partizanski odred na Majevici. Da bi spriječili napredne omladince da izađu na slobodnu teritoriju pod kontrolom partizana, ustaške vlasti nasilno mobiliziraju svršene tuzlanske gimnazijalce, između ostalih i Ahmetov razred, i odvode ih u domobranski garnizon u Varaždin. Sa školskim drugom Rudolfom Štorhom, Ahmetu uspijeva pobjeći iz garnizona i povezati se sa Okružnim komitetom Komunističke partije u Varaždinu, sa čijim članovima, koje je predvodio sekretar Ivčić, pristupa formiranju skupine partizanskih ustanika koji će ući u sastav odreda iz Slavonije na Kalniku. Kalnički partizanski odred je među prvim formiranim partizanskih odredima u Hrvatskoj, u kojem će dvojici Tuzlaka, Delibegoviću i Štorhu biti povjerene funkcije komesara u bataljonima iz sastava odreda. U januaru 1944. godine Delibegović je izabran za političkog komesara Udarne brigade „Franjo Ogulinac Seljo,“ naslijedivši Marijana Badela, kasnije proglašenog narodnog heroja.

Majka Ahmetove supruge Reske rođene Šehović, učesnice NOP-a, Zejna je kćerka Šemse-hanume (rođ. Mehmedbašić), čiji je otac Bakir-beg Tuzlić. Tuzlići pripadaju najpoznatijoj i kroz historiju najpominjanijoj tuzlanskoj porodici.

Delibegović je nosilac Partizanske spomenice 1941. godine, a iz rata je izašao kao partizanski pukovnik. Uz Spomenicu nosio je i druga brojna visoka odlikovanja: Orden zasluga za narod, Orden bratstva i jedinstva, Partizanska zvjezda III reda, Orden za hrabrost, Medalja za rad.

Ahmet Delibegović krajem 1960-ih godina. Izvor: Album porodice Delibegović

Iako je bio izrazito retoričan, zbog krhkog zdravlja nakon rata nije dospijevao za izvršne političke funkcije. Bio je angažovan na odgovornim funkcijama u Ministarstvu odbrane u Sarajevu (1946-1949). Njegov visoki revolucionarni ugled past će preko noći osudom zbog rezolucije Informbiro-a, 1952. godine, zbog čega je isključen iz Komunističke partije i upućen na robijanje na zloglasni Goli otok, gdje ostaje do početka 1954. godine. Optužba za informbirovštinu, međutim, nije uslijedila zbog priklanjanje Staljinu umjesto Titu. Ahmet je bio Titu do kraja privržen revolucionar. Razlog za optužbu je bio zbog ideološki potpuno neutralnog sukoba sa dogmatskom strukturom „čuvara društvenog pečata podobnosti.“ Ahmet je osuđen, jer je naprosto verbalno branio svog brata Vehida Delibegovića Rokija, također, osuđenog po Rezoluciji Informbiroa (Vehid je na Goli otok upućen u septembru 1950, sa kojeg je izašao juna 1953. godine), odnosno prigovora za partijsko neprincipijelno osuđivanje dokazanih revolucionara za izdaju. Zatvorsku kaznu je ponovo dobio 1959. godine prema tadašnjem Kaznenom zakonu i presudama okružnih sudova u Doboju na 8 mjeseci strogog zatvora i Travniku na tri mjeseca zatvora. Ukazom Predsjednika Republike iz novembra 1959. godine pomilovan u predmetu presude suda u Doboju.

Dugo robijanje je ostavilo vidne tragove na njegovo zdravstveno stanje. Nakon robijanja, okužen među partijskim drugovima, nije mogao naći posla pa je bio prinuđen raditi na betonjari u tuzlanskoj „Tehnici.“ Nekoliko godina poslije vraćen u društveni život - do penzionisanja radio u Solani kao direktor jednog od sektora, ali je čitavog života zadržano njegovo političko difamiranje, jer nikada nije vraćen u članstvo Saveza komunista.

Kad je započela priprema za pisanje velike edicije o tuzlanskoj revoluciji i radničkom pokretu, 1972. i 1973. godine, povjereno mu je članstvo u Odboru za prikupljanje građe za historiju Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ-a), kojim je predsjedavao Esad Horozić Erozija, čelnik Opštinskog komiteta SK u Tuzli. Svoju ulogu u ovom odboru, u koji ga je predložio pukovnik JNA Abdulah Sarajlić, prihvaćao je kao izvjesnu rehabilitaciju. Međutim, zlehuda sudbina ga i dalje prati. Članstvo u odboru će ga skupo koštati. U sudskom procesu „Tuzlanskoj grupi“, u koju je kolateralno svrstan, optužbi su pridodate njegova prisjećanja nekih od istinitih događaja i procesa u predratnom revolucionarnom periodu koji nisu odgovarali tada moćnom državnom funkcioneru, generalu Franji Herljeviću.

Ipak, u Optužbi i Presudi se ne pominje Ahmetova kompromitacija Franje Herljevića. Herljeviću, tada saveznom ministru za unutrašnje poslove, nije odgovaralo da se registruje Delibegovićevo prisjećanje na krađe zbog kojih je Herljević istjeran iz Partije, pa je inkrimanacija Delibegovića izvedena iz izjava svjedoka koje je iznuđivala Služba državne bezbjednosti, Centar Tuzla. Dakle, bez ijednog materijalnog sudskog dokaza i van svih njegovih ideoloških nazora, Ahmet Delibegović je po treći put optužen, ovoga puta „samo“ po jednoj tački – izazivanje nacionalne netrpeljivosti i razdora među narodima i narodnostima Jugoslavije, što je tretirano krivičnim djelom iz člana 119 stav 1 Kaznenog zakona SFRJ.

Formulacija Presude Okružnog suda u Tuzli bazirana je na iskazima svjedoka da je u privatnim razgovorima zlonamjerno i na nacionalnoj osnovi denuncirao sastav odbora za proslavu 75-godišnjice Gimnazije u Tuzli, kao i da je izražavao nezadovoljstvo da njegov brat Vehid Delibegović nije dobio „Spomenicu 1941“, te „da u Tuzli živi šovinizam“ na račun Muslimana, koji se zbog toga „nisu mogli afirmisati.“

Slučajem ili namjernim iznurivanjem Ahmet će u istražnom procesu u Okružnom zatvoru u Tuzli („Štoku“) biti pritvoren u isti sobu u kojoj su ga 1941. godini mučili gestapovci. Iscrpljujući predistražni i istražni sudski proces je već prije oboljelog Ahmeta doveo do zdravstvenog kolapsa. Trogodišnju zatvorsku kaznu, koju je trebao da odrobija u Foči, Delibegović je proveo po zatvorskim ambulantama i bolnicama u Foči i Sarajevu. U vrijeme izricanja presude imao je teška oboljenja srca (dva srčana udara) i šećernu bolest, a Vrhovni sud, po zahtjevu Ahmetove supruge Reske, i liječničkog nalaza da je „zdravstveno stanje osuđenog sada teže nego što je bilo u vrijeme izricanja presude“, ublažava prvostepeno odmjerenu kaznu strogog zatvora od 3 godina na 2 godine i šest mjeseci.

Izlaskom iz zatvora (1977) do kraja života mirno je i povučeno živio u Tuzli. Crvena Tuzla nikada nije do kraja prihvatila revolucionara Ahmeta Delibegovića. Delibegović nije pripadao partizanskom lobiju formiranom na bosanskom ratištu, jer je najveći dio NOP-a proveo u hrvatskim partizanskim jedinicama. Usto, u partijskim kuloarima tokom i nakon 70-ih godina izazivao je podozrenje zbog osude Rezolucije Informbiroa, zbog koje je čitavo vrijeme nosio breme „čovjeka sa Golog otoka“, a da kuriozitet bude veći treba napomenuti da je čak sekretaru Opštinskog Komiteta Seadu Baboviću u spisak grijehova zbog kojih je izgubio naklonost nove postave Opštinskog komiteta, koju predvodi Esad Horozić od početka 70-ih, ubrojano nastojanje da Delibegovića vrati u Savez komunista.

Delibegović je preminuo 1997. godine i sahranjen je u Tuzli.

KADRIJA HODŽIĆ

Komentari

Samo registrovani korisnici mogu komentarisati. Prijavi se!

Nema komentara.